Świat Inaczej

To ironiczne, ale Indusi są dzis dumni z tego, co przez tyle lat starali się omijać i czego za wszelka cenę nie chcieli pokazywać cudzoziemcom. Czyli ze slumsów w Bombaju - a dokładnie, z osiągnięć "Slumdog Millionaire" - czyli filmu, który ma wszelkie szanse na zgarnięcie kilku Oskarów.

Kina w Indiach, jedna z najpopularniejszych - i najtańszych - form rozrywki w Indiach, właśnie zaczęły wyświetlać film o dzieciaku ze slumsów, który gra w Milionerach i wygrywa. Zna wszystkie odpowiedzi, bo żył i mieszkał w Daravi, jednym z największych slumsów Azji... Historia jak najbardziej indyjska: jest niesamowicie, jest magicznie, no i jest kolorowo. Film zrobił Danny Boyle, w Indiach "Slumdog Millionaire" startuje w dubbingu Hindi!

Film o slumsie już jest mocno kontrowersyjny, bo Indusi dość dobrze wiedza jak wyglądają dzielnice nędzy od środka, a podobno to, co jest na ekranie, nie do końca odzwierciedla prawdę. Do czego w sumie są przyzwyczajeni dzięki Bollywood, więc nie powinno im to przeszkadzać...

Co więcej - to, że film nie jest o końca realistyczny, nie przeszkadza wszystkim kinomanom w Indiach (czyli mniej więcej miliardowi ludzi), ekscytować się premierą. Tutaj dyskusja z Rediff.com, jednego z najpopularniejszych indyjskich portali, o tym, czy film jest fajny. Ja jeszcze Milionera ze slumsów nie widziałem, ale czekam niecierpliwie - w Polsce podobno będzie w końcu lutego.

Indusi sa dumni nie tylko dlatego, że film jest o Indiach, ale przede wszystkim dlatego, że po raz pierwszy do Oskara został nominowany Indus, AR Rahman. Co prawda jest to nominacja za muzykę, ale od czegoś przecież trzeba zacząć... Poza tym muzyka z tego filmu naprawdę zrobi karierę, jest super - można jej posłuchać, kiedy odpala się ta strona.

Indie cieszą się zasłużenie: to jest kraj-potęga, która dopiero się budzi, otrząsa i jescze sporo pokaże. To, że zdobyli medal na olimpiadzie, to że po raz pierwszy są nominowani do Oskara, to, że maja program kosmiczny - to wszystko są osiągnięcia dla państwa, które jest niepodległe od zaledwie 60 lat, przeszło fascynację gospodarka planową, a teraz idzie naprzód w tempie, którego zazdrości naprawdę wielu.

A jak naprawdę wygląda Dharavi od środka, możesz sie przekonać z mojego tekstu opublikowanego kiedyś w Dużym Formacie GW, jest do obejrzenia w Czytelni Świat Inaczej.

Rzadko piszę o Ameryce, ale tym razem to sama przyjemność: wtorkowa mowa Baracka Obamy była jasną zapowiedzią zmiany w podejściu do amerykańskiej polityki zagranicznej, polityki energetycznej, a także - polityki rozwojowej. Obama swobodnie powiedział to, co przez ostatnie osiem lat administracji amerykańskiej nie przechodziło nawet przez zaciśnięte zęby. Nareszcie!

Samo przemówienie na inaugurację nie wywołało przesadnego entuzjazmu wśród komentatorów, większość oceniła je jako zaledwie solidne. A szkoda. Było wyjątkowo interesująco: Barack Obama, 44. prezydent USA jasno zadeklarował, że zainwestuje pieniądze w energię odnawialną:

Okiełznamy energię słońca, wiatru i ziemi, by napędzać nasze samochody i pozwolić naszym fabrykom pracować. Zreformujemy nasze szkoły i uniwersytety, by sprostały wymaganiom nadchodzących czasów. Wszystko to możemy zrobić i wszystko to zrobimy (...) Wraz ze starymi przyjaciółmi i byłymi wrogami będziemy niezmordowanie pracować nad zmniejszeniem zagrożenia nuklearnego i ocieplenia klimatu.

Zauważył, że pomoc państwom rozwijającym się jest po prodtu niezbędna, jesli chcemy mówić o bezpiecznym świecie:

Do ludzi z krajów biednych: Przyrzekamy pracować z wami, by wasze gospodarstwa rozkwitły, wody w waszych rzekach były czyste, byście zaspokoili głód cielesny i nasycili umysły żądne wiedzy. Do narodów, które jak my cieszą się względnym dostatkiem: Nie stać nas już na obojętność wobec cierpień poza naszymi granicami. I nie wolno nam korzystać z zasobów świata bez względu na skutki. Świat się bowiem zmienił i my musimy się zmieniać wraz z nim.

Woooooow!

I jescze podkreślił, że ostateczne zwycięstwo w wojnie można odnieść nie za pomocą czołgów i superuzbrojenia (tu mój głęboki ukłon w stronę miłośników wszelkiego żelastwa, które miało wygrać wojnę w Iraku), tylko głową i umiarkowanym, pragmatycznym stosowaniem siły:

Wszystkim patrzącym na nas dziś narodom i rządom - od wspaniałych stolic aż po wioskę, gdzie mój ojciec się urodził: Wiedzcie, że Ameryka jest przyjacielem każdego narodu, każdego mężczyzny, kobiety i dziecka pragnących życia w pokoju i godności. Jesteśmy ponownie gotowi światu przewodzić.
Pamiętajmy, że przeszłe pokolenia pognębiły faszyzm i komunizm nie samymi czołgami i rakietami, lecz także solidnymi sojuszami i niezłomnymi przekonaniami. Zrozumiały, że sama siła nas ani nie ochroni, ani nie uprawnia nas, by robić, co nam się podoba. Przeciwnie, wiedzieli, że nasza potęga płynie z jej roztropnego stosowania, nasze bezpieczeństwo płynie ze słuszności naszej sprawy, z siły naszego przykładu, z pokory i powściągliwości.

Ta ostatnia deklaracja - czy to zwrot w stronę większej współpracy międzynarodowej, tego wyśmiewanego przez Busha and Co. multilateralizmu, i zapowiedź działania razem? Koniec bojkotu ONZ, fochów i wydymania warg na widok budynku w Nowym Jorku?Początek waznych rozmów z państwami rozwijającymi się, Indiami, Chinami, Brazylią, włączenie ich w rozwiązywanie problemów globalnych - np. terroryzmu?

Jeśli tak, to doskonałe wiadomości, bo oznacza to, że Obama zdaje sobie sprawę, że dziś osłabiona kryzysem, z nadszarpniętą reputacją, Ameryka sama nie jest w stanie rozstrzygać i decydować o najważniejszych sprawach globalnych. A przecież jakiekolwiek decydowanie bez niej zupełnie nie ma sensu.

To była dobra, postępowa mowa. Oby się ziściła.

I jeszcze polecam smakowite pożegnanie Dicka Cheneya, czyli rozważania czym pali w kominku eks-wiceprezydent, na blogu Człowieka z Truskawką. Sam bym się pod tym chętnie podisał.

Zimbabwe znów pobiło rekord. Bank centraly wydał tam banknot o nominale stu bilionów dolarów (100 trillion dollars) zimbabweańskich. Po przeliczeniu to około 30 dolarów amerykańskich, ale i taki przelicznik nie utrzyma się długo: gospodarka tego afrykańskiego państwa jest zupełnie zniszczona, trawiona przez hiperinflację. Jak szybko w Zimbabwe rosną ceny, można sie przekonać porównując najwyższe nominały. Jeszcze w maju ub.r. novum na rynku były banknoty 250-milionowe. Dziś największy to 100 bilionów, i na pewno nie jest to ostatnie słowo banku centralnego Zimbabwe.

To już nie dowód na kryzys, ale na całkowita bezsiłę gospodarczą rządzących - czyli Roberta Mugabe, wyjątkowego satrapy nawet jak na Afrykę. To on "reformami" zdewastował gospodarkę do szczętu, zabierając ziemię farmerom i rozdając swym poplecznikom, nakazując kontrolę cen, wiążąc przedsiebiorcom ręce.

Dziś jego kraj leci w otchłań. Więcej o tragicznej sytuacji Zimbabwe jest tutaj, to bardzo ciekawy tekst o tym jak Zimbabwe się stoczyło Wojtka Jagielskiego z GW.

Wyobraź sobie, że jesteś kobietą, mieszkasz z sześcioma koleżankami w małej wiosce w Nigrze (to niemal w samym środku Afryki), i chcesz mieć dziecko. Wszystkie zachodzicie w ciążę mniej więcej w tym samym czasie, wszystkie jesteście jednakowo szczęśliwe. Robicie plany na przyszłość, opowiadacie sobie jak się czujecie, plotkujecie.

Jedna z was na pewno umrze w wyniku ciąży. Albo z powodu niedożywienia, albo dlatego że do najbliższego szpitala jest 100 kilometrów, a może tez dlatego, że twój mąż jest niepiśmienny i jeśli zachorujesz, zaprowadzi cię do miejscowej znachorki, a nie ginekologa.

Takie nieubłagane statystyki zebrał i zawarł w swoim najnowszym raporcie UNICEF (tutaj raport do pobrania po angielsku), czyli oenzetowska organizacja, która na całym świecie zajmuje się dziećmi i programami pomocy. Raport jest świeżutki, z dzisiejszego poranka. - Przepaść między dziećmi z państw zamożnych i ubogich jest wielka i raczej rośnie, niż maleje. A nie tak trudno jest zmienić ten stan - piszą eksperci z UNICEF w „The State of the World’s Children".

Z raportu wynika, że przepaść miedzy dziećmi i warunkami, w jakich przyjdzie im się rozwijać, może być jeszcze większa, niż w przypadku, gdy porównujemy dorosłych z państw zamożnych i biednych.

W państwie ubogim prawdopowodbieństwo, że noworodek i matka umrą podczas porodu, albo w pierwszym miesiącu, jest TRZYSTA razy większe, niż w panstwie zamożnym!

Dzieci z państw ubogich mają znacznie gorsze warunki rozwoju, droga do szkoły jest naprawdę długa, a na jej końcu czeka budynek z jedną izbą i starą tablicą. Dlategi trudno się dziwić, że jest tak niewielu absolwentów Oxford, którzy maja paszport afrykański.

Ryzyko ciąży w państwach ubogich jest niesamowicie wysokie nie dlatego, że kobiety nie chcą dbać o dzieci, czy źle się odżywiają w ciąży - wynika z raportu.

Największy problem jest taki, że urodziłaś się w biednym państwie, którego nie stać na opiekę zdrowotną, a nie w zamożnej Polsce, w której na 10600 rodzących przypada śmierć matki, czy w Irlandii - gdzie zaledwie jedna z 48 tys. kobiet umiera z powodu ciąży. Śmierć matki w Polsce czy Irlandii jest równie wstrząsająca, co w Nigrze czy Afganistanie - ale tych tragedii w państwach zamożnych jest znacznie mniej.

„Każdego roku ponad pół miliona kobiet umiera na skutek ciąży lub komplikacji poporodowych, w tym ponad 70 tysięcy dziewczynek i młodych kobiet: między 15 a 19 rokiem życia. Od 1990 roku komplikacje w czasie ciąży i porodu zabiły 10 milionów kobiet."

- mówiła w czwartek rano Ann M. Veneman dyrektor generalna UNICEF, podczas inauguracji raportu w Johannesburgu.

Ale można to zmienić. Obniżenia śmiertelności matek i noworodków nie jest takie trudne - konkluduje UNICEF. - Trzeba stworzyć system podstawowej opieki zdrowotnej, który byłby dostępny nie tylko w szpitalu, ale dał też możliwość leczenia w domu, w lokalnej społeczności, również przez świadczenia społeczne i w łatwo dostępnych punktach medycznych.

Dziesięć państw na „czarnej liście", gdzie ryzyko śmierci matek jest największe, to właśnie Niger, ale również Afganistan, Sierra Leone, Czad, Angola, Liberia, Somalia, Demokratyczna Republika Konga, Gwinea Bissau i Mali. Wszędzie statystycznie ryzyko śmierci wśród matek jest nie mniejsze, niż jedna na 15.

Mali? Kongo? - To daleko, bardzo daleko - mówi się najczęściej. Wcale nie tak bardzo daleko. Przecież Afganistan jest nam świetnie znany, to właśnie tam mamy bazy wojskowe, walczymy z terrorystami, nasza armia dzielnie pomaga miejscowym. Ale tam jedna na osiem kobiet umiera w czasie ciąży. W Czadzie, gdzie również jesteśmy jako siły rozjemcze - jedna na 11. Może walczyć nie tylko z terrorystami, ale też ze śmiertelnością kobiet?

W tym roku w ramach pomocy rozwojowej, czli pieniędzy, które Polska przeznacza na wsparcie dla najbiedniejszych państw, mamy do wydania około 120-130 mln zł. To całkiem sporo, z tego 40 mln zł przeznaczymy właśnie na pomoc w Afganistanie - będzie nimi dyponowało w dużej cześci własnie wojsko. Czy wiemy, co chcemy z tymi pieniędzmi zrobić? Może zamiast budować drogi, na które Afgańczycy patrzą bardzo nieufnie - bo drogą zawsze przychodził wróg - zaangażujemy się w budowę szpitali? Bo z roku na rok pieniędzy na pomoc a granicą będzie coraz więcej!

Nie wszystkie statystyki z nowego raportu UNICEF są tak czarne: w ostatnich 17 latach w Nigrze i Malawi śmiertelność dzieci poniżej 5 roku życia obniżona została o połowę, w Angoli wskaźnik umieralności znacznie się obniżył: z 258 do 158 na 100 tysięcy żywych urodzeń. Ale to wszytsko nie stało się samo, tylko dzięki pomocy.

PS.

Świat Inaczej bierze udział w konkursie na Blog Roku 2008 - jesli podoba ci się takie pisanie, tu możesz na nie zagłosować i przy okazji pomóc dzieciom chorym na porażenie mózgowe.

Film o biednym jak mysz kościelna Indusie, który dzięki teleturniejowi wygrywa miliony i robi wielką karierę, zgarnął gros nagród w Golden Globe Awards: dla najlepszego filmu, najlepszego reżysera, scenariusza i muzyki. Nagrodę za muzykę dostał A R Rahman, to pierwszy Indus w historii uhonorowany takim wyróżnieniem.

Mowa o Slumdog Millionaire - najnowszym filmie Danny'ego Boyle'a. To ten sam, który zrobił Trainspotting.

Sama historia jest nierealna i prościutka. Dżamal jest osiemnastolatkiem z Dharavi, największego bombajskiego slumsu. Bierze udział w indyjskiej edycji Milionerów, czyli programie Crorepati. Gra nie dla pieniędzy, ale z miłości do dziewczyny, która teleturniej uwielbia... Wszystko podane podobno w gęstym sosie slumsu, jednego z najciekawszych miejsc w Bombaju. Trailer filmu jest już w Świat Inaczej TV, w środkowej szpalcie bloga.

Sam Bombaj to miejsce totalne, moje ulubione turbomiasto Azji: gęste od spalin, pędzące, gorące i wilgotne. Dharavi jest slumsem w samym środku miasta, państwem w państwie. To miejsce, które przetwarza smieci Bombaju: kiedy tam byłem, w małych zakładzikach w czterdziestostopniowym upale ludzie myli beczki po oleju, cięli makulaturę w pryzmy, przerabiali złom plastikowy na groszek, dokonywali niesamowitych rzeczy.

Ale Dharavi to nie tylko egzotyczne miejsce. Dla Dużego Formatu napisałem swego czasu reportaż o Dharavi i tym, jak zostało sprzedane pod wielkie osiedla. Ten slums to duma i walka z nędzą, jeśli przetrwasz tam, zrobisz majątek.

Ja już czekam na nowy film Boyle'a i mam nadzieję, że trafi do Polski jak najszybciej. Bo to, że będzie jednym z pewniaków do Oscara, jest jasne. O nowym filmie Boyle'a pisze też zaprzyjaźniony blog prosto z Indii, polecam!

PS1. Polecam nowy dział bloga - Czytelnia. Tam możecie znaleźć linki do moich tekstów z podróży do Indii, Chin, Brazylii, drukowane w Gazecie Wyborczej w ciagu ostatnich siedmiu lat. Zapraszam!

PS2. Żeby rozwiać wątpliwości wszystkich, którzy pisza do mnie ostatnio maile z pytaniem, czy już nie pracuję w Gazecie. Tak, to prawda, że rozstałem się z Gazetą Wyborczą (a raczej ona ze mną), ale to nie oznacza, że blog przestaje działać!

W żadnym wypadku, Świat Inaczej nadal będzie Inaczej, niedługo będą też niespodzianki.
Stay tuned. I dzięki za ciepłe słowa :-)