Blog Macieja Ku幟icza o dalekiej zagranicy i rozwoju. Indie, Chiny, Brazylia. Pomoc zagraniczna i humanitarna, ONZ i globalizacja.

Azja

poniedzia貫k, 23 marca 2009

To jeden z najdziwniejszych ruch闚 wyzwole鎍zych 鈍iata.
Jego bojownicy walcz o kraj, kt鏎ego nigdy nie widzieli.
Rz康 Chin nazywa ich „wielkim zagro瞠niem", cho nie maj broni.

To m這dzi Tybeta鎍zycy. Ich rodzice uciekli z Tybetu przed prze郵adowaniami, oni sami urodzili si w Indiach.
Od zawsze 篡j w zawieszeniu: mi璠zy wspomnieniami rodzic闚, naukami buddyzmu i najnowszymi modelami telefon闚 kom鏎kowych.
Pytaj: co dalej?
I coraz rzadziej akceptuj odpowiedzi Dalajlamy na to pytanie.

***

Najs豉wniejsze zdj璚ie z najbardziej 鄉ia貫j akcji antychi雟kiej w Indiach jest zupe軟ie zwyczajne.
Niepozorny, chudy ch這pak w jasnych d磨nsach szarpie si z indyjskimi policjantami na rusztowaniu. Na wysoko軼i 14. pi皻ra.
To Tenzin Tsundue.
Posta jest male鎥a, u jej st鏕 這pocz trzy zszyte razem czerwone flagi chi雟kie z napisem „Free Tibet". Rusztowanie stoi w centrum Bombaju, przy luksusowym hotelu Oberoi. Najwa積iejsze dzieje si poza kadrem: tam 闚czesny premier Chin Zhu Rongji patrzy ze zdumieniem na 鄉ia趾a, kt鏎y odwa篡 si zak堯ci oficjaln wizyt i bezczelnie rzuci wyzwanie Chinom.
W rzeczywisto軼i Tenzin Tsundue jest na pierwszy rzut oka jeszcze bardziej niepozorny, ni na zdj璚iu. Ale tylko na pierwszy rzut oka.
Szczup造, niewysoki trzydziestolatek ma zawzi皻y wzrok i ton g這su, kt鏎y nie znosi sprzeciwu. Gdyby urodzi si w Europie, m鏬豚y by zbuntowanym artyst.
Ale urodzi si w kraju, kt鏎y nie jest jego ojczyzn.
- Jeste鄉y go嗆mi. Indie s pi瘯ne, wspania貫, szanuj je. Wychowa貫m si tu, gdy moi rodzice przyszli z Tybetu. Ale mieszka tutaj to tak, jakby ca造 czas by tylko u kogo z wizyt. Nawet je郵i dom, do kt鏎ego poszed貫 jest pi瘯ny, to nie jest tw鎩. A to boli - m闚i Tenzin i odgarnia w這sy, kt鏎e zas豉niaj czerwon przepask na czo這. Nosi j ca造 czas od kilku lat. - Nie zdejm, dop鏦i Tybet nie b璠zie wolny.
- A jak nigdy nie b璠zie?
- Niemo磧iwe.
Tenzin urodzi si w obozie dla uchod嬈闚 tybeta雟kich. Jego rodzice uciekli przez Himalaje w latach 50., po przegranym powstaniu niepodleg這軼iowym, przed represjami Chi鎍zyk闚. Mieli na plecach ca造 dobytek. Przez g鏎y przesz這 wtedy oko這 80 tys. Tybeta鎍zyk闚. Prowadzi ich Dalajlama.
W ubieg造m roku, przed olimpiad w Pekinie w odwrotnym kierunku ponad setk najbardziej wytrwa造ch zabra do domu Tenzin. Prowadzi pokolenie dzieci uchod嬈闚.
Siedzieli鄉y wtedy w czerwcow noc w du篡m namiocie trzy kilometry przed Dar獘l: ma陰 wiosk na granicy z Nepalem, zagubion w przedg鏎zu Himalaj闚. Obok spa這 kilkunastu Tybeta鎍zyk闚, skulonych w 酥iworach, a Tsundue opowiada dlaczego walka jest tak wa積a. To by豉 ostatnia noc desperackiego marszu m這dych Tybeta鎍zyk闚 do ojczyzny.
Marsz zorganizowali m這dzi liderzy organizacji pozarz康owych na uchod廣twie, w indyjskiej Dharamsali. Chcieli pokaza, 瞠 pomimo olimpijskiej propagandy harmonii i sukcesu, problem Tybetu nie znik.
Byli zdeterminowani: rozdali wszystko, co mieli - bo byli przekonani, 瞠 nie wr鏂 ju na wygnanie. I ruszyli.
Przez ponad trzy miesi帷e kilkuset Tybeta鎍zyk闚 przesz這 1300 kilometr闚 w upale i kurzu. Wielokrotnie aresztowa豉 ich indyjska policja, Dalajlama dwukrotnie pot瘼i marsz - m闚i, 瞠 jest „awanturniczy".
Duchowy lider Tybeta鎍zyk闚 wierzy w Drog 字odka - negocjacje z Chinami, kt鏎e dzi panuj w Tybecie. Ma nadziej, 瞠 w豉dze w Pekinie dadz Tybetowi daleko posuni皻 autonomi, pozwol na zachowanie odr瑿no軼i. Ale rozmowy przeci庵aj si od lat; i od lat nic z nich nie wynika.
- Oni zwodz Dalajlam, czekaj na jego 鄉ier. Tybet musi by niepodleg造, nie autonomiczny. Tymczasem Chi鎍zycy oszukuj ca造 鈍iat, gdy m闚i, 瞠 chc z nami negocjowa - wyk豉da wojowniczo Tsundue, i poprawia okulary posklejane ta鄉.
- Dzi w Indiach jest oko這 100 tysi璚y Tybeta鎍zyk闚. Doros這 ju pokolenie, kt鏎e nigdy nie widzia這 Tybetu. Co si stanie, je郵i to pokolenie zapomni? To b璠zie kl瘰ka. Dlatego w豉郾ie idziemy w marszu.
- Rodzina? Nie, dzi nie jest czas na dzieci. Ja mam Tybet. To jest dla mnie rodzina.
Tenzin 豉dowa kom鏎k i laptop z przeno郾ego generatora, przegl康a notatki, studiowa map. W namiocie wygl康a jak dow鏚ca przed ostatecznym starciem: wiedzia, 瞠 droga do Tybetu sko鎍zy si przed granic Indii. By豉 noc, zacina deszcz i zimna g鏎ska mg豉 zaczyna豉 oblepia 酥i帷ych.
- My musimy walczy tutaj, bo tam w Tybecie walcz codziennie. Zamykaj naszych braci za posiadanie portretu Dalajlamy, za 酥iewanie pie郾i. Musimy mobilizowa do nacisk闚 na Chiny. U鈍iadomi, 瞠 ludzie kt鏎zy robi z nimi interesy, po鈔ednio daj pieni康ze na okupacj Tybetu. Wi璚 jak robicie interesy - 膨dajcie respektowania praw cz這wieka. Trzeba to robi, ja wiem jak te prawa s 豉mane.
Tenzin by w Tybecie nielegalnie: w 1997 roku przedar si bez dokument闚 przez granic indyjsko-chi雟k, z豉pa豉 go stra graniczna. To by豉 samob鎩cza wyprawa. Dwudziestolatek zgubi si, wiedzia tylko 瞠 chce trafi do Tybetu. Trafi do wi瞛ienia i po trzech miesi帷ach przes逝cha Chi鎍zycy deportowali go do Indii.
- Czy by這 warto? 畝rtujesz? Widzia貫m sw鎩 kraj. By貫m tam, st徙a貫m po tej ziemi. Jakbym mia map, tobym ci ch皻nie pokaza... To, co 瞠 mnie bili, straszyli 鄉ierci. Gdy mnie wyrzucili do Indii, wiedzia貫m ju na pewno 瞠 Tybet nale篡 do nas, i musi by niepodleg造. Wszyscy to musimy zrozumie, nawet Dalajlama.
Dzie p騧niej ca造 marsz Tybeta鎍zyk闚 policja indyjska wy豉pa豉 i zapakowa豉 do wi篥niarek. Tenzin z towarzyszami zamiast walczy z policj, usiedli w b這cie g鏎skiej drogi, i policjanci musieli ich odrywa od siebie si陰.
Nikt nie zaatakowa policji - bo buddystom nie wolno stosowa przemocy, nawet w walce o dom.

***

Najbardziej wywrotowa, niebezpieczna i antychi雟ka organizacja mie軼i si w p馧nocnych Indiach. Dok豉dnie: w Dharamsali, w kilku pokojach na pi皻rze starego domku. Dharamsala jest centrum wolnego Tybetu na wygnaniu. Tam jest siedziba rz康u tybeta雟kiego na uchod廣twie, Dalajlamy. W sumie - kilkaset dom闚, kt鏎e przycupn窸y na zboczach g鏎, restauracje, hoteliki, klasztor. Nier闚ne ulice, tury軼i i mnisi.
疾by trafi do antychi雟kiego centrum, wystarczy skr璚i z centralnego placyku wioski, przej嗆 sto metr闚, wej嗆 po stromych schodach i pchn望 stare drzwi. W豉郾ie tam jest biuro Kongresu M這dzie篡 Tybeta雟kiej.
Na 軼ianach „najgro幡iejszej" organizacji wisz wycinki z indyjskiej prasy, na szafie stoi kilka odrapanych megafon闚, w k帷ie - stare ksero.
Na du篡m stole aktywista prasuje stos tybeta雟kich flag.
- W豉郾ie tego boj si Chiny... M闚i, 瞠 jeste鄉y organizacj wywrotow? Tylko peki雟ka propaganda mog豉 wymy郵i co takiego - m闚i z u鄉iechem Dondup Dorjee, wiceprzewodnicz帷y Kongresu. Ale zaraz szybko powa積ieje. - Mamy po prostu jasno sprecyzowane pogl康y. Dzi Tybet jest zniewolony, a musi by niepodleg造. Nie ma trzeciej drogi.
Dorjee ma nieca貫 30 lat, jest wiceszefem Kongresu i jego sekretarzem ds. informacji. Ko鎍zy Uniwersytet Jawaharlala Nehru - presti穎w, rozpolitykowan uczelni w New Delhi. Do Kongresu wst徙i, bo chcia czego wi璚ej, ni tylko zapewnie 瞠 w sprawie Tybetu mo積a dogada si z Chi鎍zykami. Organizacja ma 25 tys. cz這nk闚. 秧da wolnego Tybetu.
W okularkach i szczup造, ubrany w marynark, pod krawatem - Dondup wygl康a bardziej jak urz璠nik, ni bojownik o wolno嗆. Gdyby urodzi si w Nowym Jorku, albo Londynie, m鏬豚y spokojnie by w awangardzie krytyk闚 sztuki albo stara豚y si o awans w du瞠j korporacji.
Ale urodzi si jako uchod嬈a w Indiach.
- I to ci na zawsze naznacza. Moje pokolenie musia這 sobie wymy郵i swoj ojczyzn - m闚i zdecydowanym g這sem.
Kongres jest niezale積y, finansowany ze sk豉dek cz這nkowskich. I g這si pogl康y, kt鏎e przyprawiaj o b鏊 g這wy Dalajlam. - Bardzo szanuj Jego 安i徠obliwo嗆. Ale trudno mi pogodzi si z tym, 瞠 jeszcze w latach 80. m闚i o niepodleg這軼i naszego kraju, a dzi tylko o Drodze 字odka. On daje nam prawo wyboru. Nawet Budda m闚i: nie id嬈ie 郵epo za mn, tylko przyjd嬈ie 鈍iadomi. My chcemy by 鈍iadomi, nawet gdyby to oznacza這 sprzeciwienie si Dalajlamie - m闚i Dondup.
- Tybeta鎍zycy nigdy nie byli rz康zeni przez Chi鎍zyk闚! - oburza si Dondup. - Nawet Dalajlama nie ma prawa zmienia historii. Pomi璠zy nami i Chi鎍zykami nie ma 瘸dnych punkt闚 wsp鏊nych! To s dwa 鈍iaty: geograficznie, kulturowo, je郵i idzie o religi. Nie 陰czy nas nic. Nie ma 瘸dnych podobie雟tw - wyja郾ia.
Kongres jest jedn z organizacji tybeta雟kich, kt鏎a najaktywniej pr鏏uje walczy o niepodleg這嗆. Jego dzia豉cze organizowali akcj bojkotu olimpiady w Pekinie w ubieg造m roku, ca造 czas prowadz w Dharamsali strajki g這dowe, kt鏎e maj zwr鏂i uwag 鈍iata na Tybet.
Ch皻nych nie brakuje, strajkuje si rotacyjnie, po kilkana軼ie dni. Ale takie protesty nie przyci庵aj ju uwagi.
- Jeste鄉y buddystami, nie wolno nam przekroczy pewnych granic. Metoda protestu bez przemocy jest podstawowa.
- Ale w ten spos鏏 trudno chyba co wywalczy.
- Tak, to nie豉twe. Mo瞠my pr鏏owa, mo瞠my posuwa si do ekstremalnych form protestu. I tak b璠zie si dzia這, bo ludzie s zdesperowani.
- Co to znaczy?
- To znaczy, 瞠 powa積ie my郵 o strajku g這dowym do 鄉ierci. M闚i o samospaleniu. Nie m闚i tego ot, tak - s powa積i. To s ekstremalne formy protestu, skierowane przeciwko sobie. Ale je郵i trzeba, to i po nie si璕niemy. Cierpliwo嗆 moich znajomych tu, w Indiach, powoli si wyczerpuje. Oni pytaj: kiedy w ko鎍u zaczniemy co robi? Kiedy b璠ziemy dzia豉, a nie tylko g這dowa? W nasz statut wpisane jest, 瞠 wszystkie 鈔odki, kt鏎e prowadz do wyzwolenia Tybetu, s dobre.
- Nawet przemoc?
- Przemoc nie jest dobra. Ale... Wszystkie 鈔odki, tak jest napisane. Bez niepodleg這軼i nigdy nie b璠ziemy szcz窷liwi. Ludzie s na granicy wytrzyma這軼i. W rozmowach s造sz, 瞠 w walce politycznej marksizm jest znacznie bardziej skuteczny ni buddyzm. „W moim przypadku, buddyzm po prostu nie dzia豉. Kiedy by sensem 篡cia, ale od kiedy dowiedzia貫m si jak bestialsko zabili moj rodzin, ju nie jest" - powiedzia mi przyjaciel. I doda, 瞠 nie potrafi zabi kurczaka, ale z ch璚i wyko鎍zy豚y Chi鎍zyka... Wielu z nich m闚i o podziemiu w Tybecie, o walce zbrojnej. Studiujemy, jak dzia豉 serbski Otpor, mamy warsztaty, treningi.
- Dalajlalma to wszystko wyklucza.
- Wiem. Wszyscy to wiedz. I m闚i, 瞠 Dalajlalma jest jak wielki bananowiec: daje wspania造 cie, ale nie pozwala rozwin望 si trawie, kt鏎a z tego cienia korzysta.
Nie czuj wobec Chi鎍zyk闚 nienawi軼i. Mam nadziej, 瞠 si zmieni. Ale boj si, 瞠 to nigdy nie nast徙i. Natomiast widz, jak zmieniaj si moi znajomi. I dziwi mnie polityka Chin. Przecie ignoruj帷 Dalajlam, hoduj naprawd wielk grup, kt鏎a jest gotowa na wszystko. Oczywi軼ie, jest cz窷 kt鏎a zasiedzia豉 si w Indiach, maj karier, dzieci...
- A ty?
- Najpierw walka, potem rodzina. Wiem, 瞠 jest wielu Tybeta鎍zyk闚, kt鏎zy nie troszcz si o ojczyzn, i po prostu robi karier. Nie z這軼i mnie to. Raczej smuci.

(cd. w nast瘼nym wpisie)

22:27, maciej_kuzmicz , Azja
Link Komentarze (7) »
Jestem z Delhi i na pocz徠ku w og鏊e nie mia豉m ochoty, 瞠by si pojawia w takiej wiosce jak Dharamsala - m闚i Deckyi Ratutsang i 鄉ieje si g這郾o. - My郵a豉m: tutaj naprawd nic nie ma! Ani porz康nego kina, ani znajomych... Tylko te g鏎y, klasztor, lamowie i tury軼i. Ciekawsze rzeczy dziej si w Delhi.

Deckyi jest przed trzydziestk, nosi koszulk z napisem „Free Tibet", ci庵le si u鄉iecha, gestykuluje i zamawia herbat za herbat. Na jej kolorowy telefon ze zdartymi klawiszami co chwil przychodz SMSy.
W Polsce Deckyi by豉by pewnie mened瞠rk w agencji PR albo biurze turystycznym, lubi豉by gad瞠ty i je寮zi豉 na narty. Mog這by jej smakowa sushi.
Tymczasem siedzimy w mikroskopijnej restauracji przy g堯wnym placu w Dharamsali, Deckyi z przepastnej torby wyci庵a broszury tybeta雟kie. Za oknem t逝mek turyst闚 miesza si z lamami w bordowych szatach.
- Szczerze m闚i帷, do niedawna nawet nie bardzo cokolwiek wiedzia豉m o walce o wolno嗆 Tybetu... Wiesz, w domu si du穎 o tym m闚i這, m鎩 ojciec jest bardzo zaanga穎wany, ale ja sama raczej by豉m zainteresowana innymi rzeczami na studiach - m闚i i puszcza oko.
- Innymi?
- No wiesz, znajomi, imprezy. Kino. Uwielbiam kino! No i praca. Sko鎍zy豉m przecie turystyk, pracowa豉m w biurze podr騜y i by豉m naprawd zadowolona. Te rzeczy. Do momentu jak nie dopad這 mnie to, co pr璠zej czy p騧niej dotrze do ka盥ego Tybeta鎍zyka na uchod廣twie.
- Czyli co?
Zadzwonili do mnie z Tibetan Women's Association i poprosili, 瞠bym dla nich pracowa豉 - m闚i.
Stowarzyszenie to najwa積iejsza tybeta雟ka organizacja kobiet na uchod廣twie: organizuje projekty edukacyjne, pomoc dla starszych w potrzebie, festiwale kulturalne.
Deckyi urodzi豉 si ju na uchod廣twie, w rodzinie jednego z zas逝穎nych tybeta雟kich dzia豉czy. Tak jak wszystkie tybeta雟kie dzieciaki chodzi豉 do specjalnej szko造 prowadzonej przez Tibetan Children's Village, uczy豉 si tybeta雟kiego, potem ko鎍zy豉 liceum na prowincji.
- Przenios豉m si do Delhi i my郵a豉m, 瞠 b璠 mie 篡cie jak wszystkie moje indyjskie znajome. Ale jestem Tybetank, a Tybeta鎍zycy maj inne 篡cie - opowiada Deckyi.
- To znaczy jakie?
- Takie, kt鏎e widzisz przez pryzmat Tybetu. Wyja郾i ci na przyk豉dzie: masa organizacji z Europy si z nami kontaktuje, r闚nie kobiecych. Cz瘰to pytaj, czy jeste鄉y feministkami. To nieporozumienie.
- Nie jeste軼ie?
- Nam zupe軟ie nie o to chodzi! Jeste鄉y zaj皻e czym innym, walczymy o Tybet. Jak ju go wywalczymy, to b璠zie si mo積a zastanowi kim by: feministk, szowinist czy przeci皻niakiem. Ale najpierw musimy mie prawo by Tybeta鎍zykami. Na razie nie mamy luksusu innych wybor闚 - m闚i trzydziestolatka, kt鏎a zrezygnowa豉 z 篡cia w stolicy.
- Kiedy podj窸am decyzj o przeprowadzce, moi znajomi m闚ili: uciekniesz po tygodniu. Jak przyjechali mnie odwiedzi, autobusem jest kilkana軼ie godzin, to byli zaskoczeni 瞠 tak d逝go wysiedzia豉m w Dharamsali. To prawda, to miasteczko jest malutkie, nie ma imprez. Ale jestem teraz w dobrym wieku, 瞠by co zrobi dla mojego kraju. No, mo瞠 przyda這by mi si troch wi璚ej pieni璠zy. Mo瞠 nowa kom鏎ka... Kiedy mia豉m ka盥 najnowsz, ale to by造 dawne czasy. Rzeczy s dzi mniej wa積e.
- Nie t瘰knisz za Delhi?
- Nie. Ono by這 inne, mo瞠 do niego wr鏂, ale bardziej 鈍iadoma. Kiedy zaczyna豉m, nie bardzo chcia豉m wyje盥瘸 do Dharamsali. Znajdowa豉m wykr皻y, wym闚ki. - Nie znam si na tym, nie potrafi - m闚i豉m, jak dziewczyny mnie namawia造 na dzia豉nie w ruchu. Ale one by造 uparte! Dopiero za trzecim razem si zgodzi豉m. Dosta豉m broszury, ksi捫ki. Czyta豉m. I dopiero wtedy zda豉m sobie naprawd spraw z tego, kim jestem.
- Kim?
- Kobiet, kt鏎a ma wielki obowi您ek. I musi pom鏂 w walce o sw鎩 nar鏚. To przychodzi nagle, jak co oczywistego. Pracowa豉m wtedy nad jakim projektem, rozmawia豉m z dziewczynami, kt鏎e przysz造 z Tybetu przez g鏎y. One opowiada造, jak by這, ile musia造 przej嗆, jak by這 ci篹ko tam, w Tybecie... I wtedy do mnie dotar這. Zrozumia豉m, 瞠 kiedy one tak sz造, ja siedzia豉m w Delhi. I 瞠 nie mog tego tak po prostu dalej robi. Musz dzia豉!
W przypadku Deckyi dzia豉nie to praca po kilkana軼ie godzin dziennie, bo Stowarzyszenie zawsze ma wi璚ej pomys堯w, ni ludzi do pracy. Pokazuje trzy puszki Red Bulla w torbie i u鄉iecha si: czasami trzy dziennie jej nie wystarczaj.
- Najwa積iejsza jest walka o j瞛yk. Bez tego Tybet zginie. Dlatego organizujemy festiwale, pokazy kulturalne. Przez to pokazujemy, 瞠 si nie boimy. Trzeba pokaza Chinom, 瞠 nie jeste鄉y zastraszeni. Ja sama? Oczywi軼ie m闚i po tybeta雟ku, ale z pisaniem mam ju k這poty. W tym czasie kiedy si uczy豉m, szko造 nie by造 tak dobrze rozwini皻e. Nie pisali鄉y po tybeta雟ku, kiedy by豉m dzieckiem.
Dzie aktywisty tybeta雟kiego w Dharamsali wygl康a podobnie do dnia pracownika organizacji pozarz康owej w Polsce. Deckyi przychodzi rano do biura, czyta poczt, zaczyna dzwoni, organizowa, spotyka si, ustala bud瞠ty, odpisywa na maile, potem za豉twia materia造 na demonstracje...
Tyle, 瞠 瘸den pracownik trzeciego sektora w Polsce nie nas逝chuje wiadomo軼i w lokalnym radiu o aresztowaniach i torturach znajomych.
- Pocz徠ek to by豉 makabra. Wcze郾iej nigdy nie by豉m aktywistk, nie ci庵n窸o mnie to zupe軟ie. Chodzi豉m oczywi軼ie na demonstracje, jak ka盥y Tybeta鎍zyk, ale raczej jako widz, a nie uczestnik... A tutaj mam organizowa strajk g這dowy, seminaria, i jeszcze we wszystko wierzy! Ale przyzwyczai豉m si szybko. Poza tym, to honor, pracowa dla narodu.
- Wierzysz w wolny Tybet?
- Hmmm... Wierz w powr鏒 do Tybetu. Troch to skomplikowane. Wiem, co robi Chi鎍zycy, wiem jak s bezlito郾i i jak trudno 篡 naszym braciom w Tybecie. Ale szanuj Jego 安i徠obliwo嗆 i jego wytyczne. My郵, 瞠 Droga 字odka jest s逝szna.
- Czyli trzeba rozmawia z Chinami?
- Trzeba negocjowa, bo przemoc donik康 nie prowadzi. Chocia moi znajomi cz瘰to my郵 zupe軟ie inaczej. Jestem bardzo dumna z tego, 瞠 pod捫am za Jego 安i徠obliwo軼i. I mam nadziej, 瞠 wr鏂imy do Tybetu. Bo Indie s pi瘯ne, ale cokolwiek tu mamy, nie jest nasze. Szko造, klasztory, domy - to wszystko indyjskie. Mam wielu wspania造ch przyjaci馧 z Indii, ale r騜nimy si. Oni maj sw鎩 kraj, swoj flag, hymn. Ja mam tylko to co tutaj. I Tybet, tam daleko.
- Wiesz, m闚i o nas 瞠 jeste鄉y takim straconym pokoleniem, kt鏎e nie szanuje Dalajlamy, tylko patrzy jakby si tutaj najlepiej ustawi. Ja mam sporo znajomych w Delhi, sporo w innych miastach. Wszyscy Tybeta鎍zycy tam sobie uk豉daj 篡cie, ale jak trzeba, natychmiast wszystko rzuc i przyjad pomaga. Pami皻aj, 瞠 chodzi im o to, 瞠by wr鏂i do kraju. Mimo tego, 瞠 瘸den z moich znajomych nie widzia Tybetu na w豉sne oczy. Ja pr鏏owa豉m pojecha, ale Chi鎍zycy nie dali mi wizy.
Co nas tak pcha do dzia豉nia? Mo瞠 rodzice. Mo瞠 poczucie obowi您ku.
A mo瞠 to jest w nas i wiemy, 瞠 je郵i nie my, to nikt nie b璠zie zainteresowany tym co si dzieje na ko鎍u 鈍iata?

***

- Czy to nie upokarzaj帷e? Zobacz, tak wygl康a m鎩 dokument w moim nowym kraju - m闚i Phuchung i wyci庵a z kieszeni niewielk, pomi皻 zielon kart ze zdj璚iem.
To dow鏚 osobisty, kt鏎y trzeba co roku odnawia. Siedzimy na tarasie jednej z kilkudziesi璚iu knajpek w Dharamsali. Phuchung ma przy sobie plecak, w豉郾ie wraca od znajomego, kt鏎y mieszka w klasztorze, do domu. Czeka go kilkana軼ie godzin w autobusie. Ale na razie smag造, przeci皻nie ubrany trzydziestolatek pije herbat i patrzy w dal. W Polsce m鏬豚y by nauczycielem angielskiego, a w wolnych chwilach prowadzi swojego bloga z t逝maczeniami. I w Indiach uczy angielskiego.
- Jeste鄉y tu go嗆mi. Tylko go嗆mi. To znaczy, 瞠 co roku trzeba stara si o now kart pobytu. Ka盥y Tybeta鎍zyk tak ma, i to jest jedyny dow鏚 na jego istnienie. Na rok. S造sza貫m, 瞠 kiedy chcemy wyjecha za granic, nie mamy paszportu, tylko specjalne za鈍iadczenie.
Phuchung, w odr騜nieniu od swoich znajomych, urodzi si w Tybecie. Do Indii trafi, gdy mia czterna軼ie lat. Przeszed z bra熤i przez Himalaje, i nie chce o tym m闚i.
- Maszerowali鄉y w nocy, bo w dzie to by這 zbyt ryzykowane. Mieli鄉y szcz窷cie, nasi przewodnicy znali drog bardzo dobrze. Trafili鄉y tutaj jak wszyscy: najpierw do szko造, potem do liceum... Potem studia. Jak wszyscy. Nie zna貫m hindi, zna貫m chi雟ki. Nie zna貫m angielskiego, zna貫m tybeta雟ki, ale inny dialekt ni ten, kt鏎ym m闚i這 si w szkole. To nie by這 豉twe.
Phuchung jest w Indiach ju pi皻na軼ie lat.
- Indie nas chc, bo Dalajlama przyci庵a turyst闚. Chc nas, ale nie jeste鄉y u siebie. Ja najbardziej na 鈍iecie chcia豚ym wr鏂i do Tybetu.
- Do wolnego Tybetu?
- Najlepiej tak, do wolnego. Ale nie wiem, czy to b璠zie mo磧iwe... Tak naprawd to chcia豚ym wr鏂i do Tybetu, 瞠by zobaczy si z moj mam przed 鄉ierci. Nie wiem, czy wtedy ju b璠zie wolny. Ona ma ju niemal siedemdziesi徠 lat. Z ojcem nie zd捫y貫m si zobaczy zanim umar. Tutaj nie mam 瘸dnych krewnych, domu. Mieszkam w szkole, w kt鏎ej ucz. To nie jest z貫 篡cie, ale chcia豚ym odwiedzi rodzin w Tybecie.
Phuchung nie my郵i na razie o walce. T逝maczy, 瞠 starcie z Chi鎍zykami mog這by si sko鎍zy tragicznie. - Oni s pot篹ni i brutalni. Pami皻am to dobrze, maj naprawd mocna armi. I maj pieni康ze, kt鏎ymi pr鏏uj kupowa naszych.
- Chi鎍zycy m闚i, 瞠 Tybet to cz窷 Chin. To k豉mstwo, nigdy tak nie by這. To nieprawda. Dla mnie najwa積iejsze jest to, co m闚i dzisiaj Jego 安i徠obliwo嗆: 瞠 tylko dialog jest drog do porozumienia. Jego 安i徠obliwo嗆 jest dla mnie najwa積iejszy, co on powie, jest dla mnie 鈍i皻e. Kiedy szed貫m do Indii, opuszcza貫m dom, najbardziej chcia貫m zobaczy w豉郾ie Jego 安i徠obliwo嗆. Szed貫m prosto do boga. Tylko nie wiedzia貫m, 瞠 tak trudno b璠zie wr鏂i. - m闚i Phuchung cicho i odwraca g這w, a jego oczy wilgotniej.
- Nie s康z, 瞠by Kongres M這dzie篡 Tybeta雟kiej powinien walczy zbrojnie. 疾by zrobi powstanie. Zobacz, co si dzieje, kiedy wybuchaj powstania, ile ludzi ginie w demonstracjach. U mnie na wsi, wszyscy si bali Chi鎍zyk闚. Kongres ma swoje slogany, swoje idee. Ale ja wiem, jak wygl康aj Chi鎍zycy i nie s康z, 瞠by ka盥a metoda walki by豉 dobra. Musimy szanowa Jego 安i徠obliwo嗆 i nasz rz康. Wierzy i prosi o zagranic o pomoc.
Tylko to nam zosta這.
- A je郵i nie uda si wr鏂i do Tybetu?
- Musi si uda.
- A je郵i jednak?
- To wtedy chcia豚ym wyjecha. Zacz望 nowe 篡cie, w Kanadzie, w USA. Tam s du瞠 kolonie tybeta雟kie, jest szansa na lepsze 篡cie. Teraz chc doko鎍zy studia, zdoby licencjat.
- A co z walk o Tybet?
- Czekamy na pomoc. Samo wsp馧czucie nam nie wystarczy - musi by jakie dzia豉nie ze strony rz康闚 za granic. W przeciwnym wypadku nic si nie zmieni. Widz, 瞠 po ostatnim powstaniu 鈍iat zacz掖 si orientowa, jakie naprawd s Chiny - 瞠 s dwulicowe, fa連zywe.
Ale to nie wystarczy. Je郵i 鈍iat wi璚ej nie zrobi - b璠ziemy cierpie. Sami nie damy rady. Jest nas za ma這.
Ale nie tego si najbardziej obawiam.

Najgorszy jest m鎩 sen o przysz這軼i. Boj si, 瞠 si spe軟i. Widz w nim dzieci, kt鏎e biegaj naoko這 mnie. To musz by moje dzieci, bo krzycz: Tato! Tato, opowiedz mi o Tybecie! Jak tam jest? S wysokie g鏎y? Jest zimno?

A ja nie potrafi im nic powiedzie, bo ju nic nie pami皻am. Wszystko zapomnia貫m.

Wtedy si budz przera穎ny.

 

***

Bardzo dzi瘯uj Natalii Bloch za pomoc w dotarciu do bohater闚 reporta簑. Wiersz Tenzina Tsundue „Moja Tybeta雟ko嗆" w przek豉dzie Stefana Baranowskiego i Marcina Barskiego, pochodzi z tomika „Kora", wydanego w wydawnictwie vis-a-vis w Krakowie.

I jeszcze, na koniec: Moja Tybeta雟ko嗆

Trzydzie軼i dziewi耩 lat na uchod廣twie.
Nie wspiera nas 瘸den nar鏚.
畝den przekl皻y nar鏚!

Jeste鄉y uchod嬈ami.
Ludem utraconej ziemi
Obywatele bez narodu

Tybeta鎍zycy: zasoby 鈍iatowego wsp馧czucia.
Pogodni mnisi i rado郾i tradycjonali軼i;
sto kilkadziesi徠 tysi璚y rozproszonych,
zasymilowanych i przesi彗ni皻ych
mn鏀twem hegemonii kulturowych

W ka盥ym urz璠zie i na ka盥ym posterunku
jestem „Indusem pochodzenia tybeta雟kiego".
Dokument to窺amo軼i
odnawiam co roku z hinduskim salaam.
Cudzoziemiec urodzony w Indiach.
By豚ym ca趾iem Indusem,
Gdyby nie moja twarz 鄴速ka z Tybetu

Jestem Tybeta鎍zykiem.
Ale nie jestem z Tybetu.
Nigdy tam nie by貫m.
Cho marz, by tam umrze.

 

22:26, maciej_kuzmicz , Azja
Link Komentarze (10) »
wtorek, 03 marca 2009

Ktokolwiek dokona dzisiejszego zamachu na krykietow dru篡n Sri Lanki w Pakistanie, wiedzia doskonale jaki szok wywo豉. W bia造 dzie strzelano w Lahore, jednym z najwi瘯szych miast Pakistanu, do dru篡ny sportowej. Co wi璚ej - do dru篡ny krykieta!

Atak na dru篡n krykieta to co, co dotychczas nie mie軼i這 si Pakista鎍zykom w g這wie. Przede wszystkim dlatego, 瞠 to nie jest sport narodowy, ale co w rodzaju kultu, 鈍i皻o軼i. Krykieci軼i s gwiazdami pierwszego formatu, a pozycja krykieta w pa雟twach takich jak Indie, Pakistan czy Sri Lanka jest niezachwiana: mo積a go por闚na chyba tylko do pi趾i no積ej w Anglii.

Zamach na lankijsk dru篡n jest kolejnym dowodem na to, 瞠 w豉dze w Pakistanie nie panuj zupe軟ie nad sytuacj, zaj皻e walk o w豉dz. A ca貫 pa雟two stacza si powoli, ale nieub豉ganie do kategorii pa雟tw upad造ch. I 瞠 ust瘼stwa wobec bojownik闚, jakie ostatnio poczyniono, nie dzia豉j. I na pewno nie zach璚aj do negocjacji.

To jest dzi jeden z najwi瘯szych problem闚 globalnych - jestem tego pewien. Nie tylko dlatego, 瞠 Pakista鎍zycy maj bomb atomow, ale r闚nie dlatego, 瞠 s kluczowym sojusznikiem NATO w Afganistanie.

Ale jak wynika z ostatniego numeru The Economist, Polska jest znacznie bardziej ryzykowna dla inwestor闚 ni Pakistan. W kontek軼ie ostatnich zamach闚 to naprawd ciekawe: warto przyjrze si zestawieniu z ostatniego numeru The Economist, kt鏎y na podstawie danych HSBC por闚na ryzyko inwestycyjne i ryzyko w og鏊e w pa雟twach rozwijajacych si.

Publicy軼i The Economist za analitykami banku HSBC na podstawie trzech wska幡ik闚 szacuj ryzyko i wychodzi im, 瞠 trzy najbardziej zagro穎ne "zara瞠niem" kryzysem pa雟twa rozwijaj帷e si to RPA, W璕ry i... Polska! Dopiero na sz鏀tym miejscu plasuje si Pakistan... Co wystawia chyba analitykom HSBC odpowiedni opini.

Ca造 tekst z The Economist polecam tutaj. A tutaj raport z ostatniego numeru, w kt鏎ym sporo o pa雟twach naszego regionu - co w rodzaju rehabilitacji za bzdury HSBC.

10:35, maciej_kuzmicz , Azja
Link Komentarze (5) »
wtorek, 17 lutego 2009

Jedno z najwi瘯szych pa雟tw 鈍iata islamu, mocarstwo atomowe w豉郾ie podda這 si w partyzanckiej wojnie z talibami. Mowa o Pakistanie: na p馧nocy kraju, w dolinie Swat b璠zie obowi您ywa Szariat - czyli prawo oparte na Koranie.

To znaczy, 瞠 鈍ieckie prawo pakista雟kie nie b璠zie obowi您ywa na znacznej cz窷ci terytorium pa雟twa, 瞠 ka盥y nowy przepis b璠zie musia by zgodny z Koranem. I nade wszystko - 瞠 powsta豉 kolejna enklawa wyj皻a w Pakistanie spod prawa, nad kt鏎ym de facto w豉dze utraci造 kontrol. Nie panuj ju nad terenami pogranicza pakista雟ko-afga雟kiego, gdzie rz康z plemiona pasztu雟kie, teraz stracili Swat. W zamian za wprowadzenie szariatu talibowie dzia豉j帷y w dolinie Swatu maj z這篡 bro. Tak przynajmniej obiecali.

Decyzja rz康u w Islamabadzie, kt鏎y za cen Szariatu kupi pok鎩 z talibami, to akt desperacji. Rz康 wie, 瞠 kupi pok鎩 raczej nie na d逝go... Partyzanci-ekstremi軼i dostali wszystko, co chcieli. Po pierwsze, kontroluj ca陰 dolin o kt鏎 walczyli. Po drugie, upokorzyli rz康z帷ych. Po trzecie, teraz ich szeregi zasil nowi ochotnicy, przywabieni s豉w i chwa陰, jaka sp造wa na zwyci瞛c闚. Teraz talibowie zapewne uspokoj si na chwil, okrzepn i pomy郵 o kolejnym celu - czyli jak wzi望 Islamabad. Niekoniecznie jutro, niekoniecznie zbrojnie...

W徠pi, 瞠by zdali ca陰 bro, bo sami doskonale wiedz, 瞠 w Pakistanie rz康zi lufa karabinu.

O tym, co wydarzy這 si w Pakistanie, pisze Wojciech Jagielski w Gazecie. Warto te przeczyta w dzisiejszym The Dawn tekst Samada Khurrama, jeden z najs豉wniejszych bloger闚 w Pakistanie. To w豉郾ie on zorganizowa internetowy ruch oporu kiedy prezydent Pervez Musharraf wprowadzi stan wyj徠kowy (o cyberaktywistach w Pakistanie pisa貫m jeszcze w GW).

Ten stypendysta ameryka雟kiego Harvardu jest przekonany, 瞠 pakista雟ka tragedia bierze si nie tylko ze s豉bo軼i elit, ich zale積o軼i od armii i s逝瘺 specjalnych - w jego tek軼ie te s這wa nie padaj ani razu. Khurram jest przekonany, 瞠 Pakistan tak d逝go b璠zie si boryka z terrorystami, jak d逝go zwykli Pakista鎍zycy b璠 si na to godzi. Banalne? Nie w Pakistanie, gdzie wszyscy m闚i, 瞠 rz康zi armia, a nie demokracja i zdanie ulicy liczy si najmniej.

Nic si nie zmieni te, jak d逝go zwykli ludzie nie wyst徙i przeciwko szariatowi - pisze Khurram. A niekoniecznie wyst徙i, bo wi瘯szo嗆 Pakista鎍zyk闚 albo si boi, albo szariat im si ca趾iem podoba.

"Speaking out against Islamic militants remains taboo in the minds of Pakistanis for many reasons. People are genuinely afraid of threats or falling victim to terrorism. Numerous editors have claimed to have been threatened by militants or their supporters. Furthermore, many who disagree with the militants in their actions may sympathize with what they stand for – a Shariah-based system of governance. They tend to silence their criticism either in the vain hope that militants will reform themselves, or for fear of being labeled a non-Muslim."

Czyli: albo boisz si, 瞠 ci zabij, albo boisz si, 瞠 zostaniesz uznany za niemuzu軛anina. A w wi瘯szo軼i po prostu akceptujesz szariat, czyli prawo koraniczne. I tyle... Ulicy w Lahore czy Rawalpindi nie przeszkadza這by wi璚ej Koranu w prawie. Oczywi軼ie - ta sama ulica nie chcia豉by takich skrajno軼i, jakie by造 w Afganistanie za panowania talib闚: burek dla kobiet, zamykania zak豉d闚 fryzjerskich 瞠by nie strzyc br鏚, i wy陰czenia telewizji. Jak pisa The New York Times, za panowania talib闚 niedozwolone by造 (tak przytacza Wikipedia):

"pork, pig, pig oil, anything made from human hair, satellite dishes, cinematography, and equipment that produces the joy of music, pool tables, chess, masks, alcohol, tapes, computers, VCRs, television, anything that propagates sex and is full of music, wine, lobster, nail polish, firecrackers, statues, sewing catalogs, pictures, Christmas cards".

Ale na razie ulica jest zaj皻a czym zupe軟ie innym - czyli przetrwaniem. W Pakistanie jest naprawd ostry kryzys, ceny id w g鏎, a 170-milionowy nar鏚 biednieje w oczach. I to jest jedno z najbardziej niedocenianych zagro瞠, je郵i idzie o stabilno嗆 jednego z najwa積iejszych sojusznik闚 Ameryki i NATO w wojnie w Afganistanie. Ja sobie nie wyobra瘸m, 瞠by uda這 si zaprowadzi w Pakistanie porz康ek, je郵i ludzie nadal b璠 biednieli - bo n璠za zawsze pcha do ekstremizmu. W szczeg鏊no軼i pcha do ekstremizmu nar鏚, kt鏎ym jest tak m這dy i ro郾ie tak szybko - do 2020 r. Pakista鎍zyk闚 ma by 208 milion闚, to b璠zie sz鏀te najludniejsze pa雟two 鈍iata...

Bardzo niestabilne sz鏀te pa雟two 鈍iata.

czwartek, 08 stycznia 2009

Starsza c鏎ka Benazir Bhutto, by貫j premier Pakistanu zamordowanej nieco ponad rok w zamachu terrorystycznym w Rawalpindi, wybra豉 bardzo oryginaln form uczczenia zmar貫j matki.

Nagra豉 piosenk hiphopow o tym, jak prze篡豉 zamach i co znaczy豉 dla niej mama. „I would take the pain away" - taki tytu nosi piosenka, w kt鏎ym osiemnastoletnia Bakhtawar Bhutto 酥iewa:

My mother was murdered.
I don't even comprehend.
Was it worth dying for?
I'm walking through screened doors
You had beauty and intelligence, everything you did was relevant
No comfort or ease. I'm begging you please, God bless the deceased
(...)
Shot in the back of your ear,
so young in 54th year,
murdered with three kids left behind,
a hopeless nation without you, you are in all their hearts

To nie jest wybitne dzie這 - jest nieco s這dkawo, Bhaktawar pr鏏uje na郵adowa Eminema, melodia jest pro軼iutka. Ca這嗆 mo積a zobaczy tutaj (niestety, w 2 minucie pojawia si jaki szum). Wi璚ej o ca貫j sprawie pisz pakista雟kie gazety: The Dawn i The News. A niezawodny Dentysta z Karaczi opowiada historie o tym jak szopk urz康zili politycy w Pakistanie na rocznic 鄉ierci Bhutto - wykupili w gazetach gigantyczne nekrologi, ale wszystko... za pa雟twowe pieni康ze.

Ale przecie nie chodzi ani o jako嗆, ani o to, czy piosenka jest wybitna - to raczej deklaracja, 瞠 klan Bhutto pami皻a wybitn Benazir Bhutto, pierwsz premier-kobiet Pakistanu. I o to, 瞠 jej dzieci na pewno p鎩d jej 郵adem - nawet je郵i nie dzi, to za kilka lat. Jej syn Bilawal Bhutto, kt鏎y dzi studiuje w Oksfordzie i jest formalnie szefem PPP, najwi瘯szej partii ludowej w Pakistanie, na pewno p鎩dzie w jej 郵ady.

Podobnie prawdopodobnie b璠zie z innymi dzie熤i - kt鏎e przynajmniej spr鏏uj na郵adowa s造nn mam. Oczywi軼ie pami皻aj帷 o tym, 瞠 kto zajmuje si polityk w Pakistanie, rzadko umiera 鄉ierci naturaln. Tekst Wojtka Jagielskiego o Benazir Bhutto i klanie Bhutto do poczytania tutaj, polecam.

10:55, maciej_kuzmicz , Azja
Link Komentarze (1) »
 
1 , 2 , 3 , 4 , 5
Zak豉dki:
Czytelnia
Polecam
Przegl康am - foto
Przegl康am - txt
S逝cham
Wszystkie inne, te fajne
B康 na bie膨co

安iat Inaczej TV

名IAT INACZEJ TV: Gore, Schwarzenegger i inni o globalnym ociepleniu

Mo積a w nie wierzy, mo積a nie wierzy - ale je瞠li niemal 200 lider闚 globalnych twierdzi, 瞠 to najwi瘯sze wyzwanie naszych czas闚, to warto przynajmniej obejrze film, kt鏎y wyja郾ia o co w tym wszystkim chodzi

Wi璚ej film闚 安iat Inaczej TVJEST TUTAJ »
A tutaj s moje ulubione RODZYNKI WIDEO ZE 名IATA »

Sp鎩rz na 鈍iat inaczej
Od鈍ie zawarto嗆 agregatora
Kliknij koniecznie!
GDRG
Help end world hunger
www.Pajacyk.pl
O mnie i o blogu

Nazywam si Maciej Ku幟icz, moja pasja to pa雟twa rozwijaj帷e si. Zdarza mi si o nich pisa - wi璚ej znajdziesz w CZYTELNI»

Prowadz badania naukowe w SGH, wsp馧pracuj ze stowarzyszeniem Global Development Research Group »

Wi璚ej o tym, kim jestem znajdziesz TUTAJ»

安iat Inaczej to blog o tym, co nie mie軼i si w polskich mediach, a jest na tyle ciekawe i wa積e, 瞠 powinni鄉y o tym wiedzie. Zobacz kto i po co pisze 安iat Inaczej »

@NAPISZ DO AUTORA
top | Maciej Ku幟icz | design by kate_mac

Zobacz mnie na GoldenLine View Maciej Kuzmicz's profile on LinkedIn site statistics